Corona Cronyken deel 5: Amada

Avonturen bij Amada

Deze week las ik in De Morgen het dubbelinterview met Jan Van Duppen en Louis Van Dievel, twee oud-Amadezen van mijn generatie met een herkenbaar verhaal. Niet dat mijn ervaringen identiek zijn maar het bracht me toch terug naar mijn eigen prille passage in die ideologische bubbel. Gelukkig ben ik daar nogal ongeschonden uit gekomen… althans, vind ik zelf. Anderen hebben het toch wel wat lastiger gehad om zichzelf terug te vinden, getuige ook het verhaal in De Morgen.

Corona Cronycken deel 4

Van Broeck vertrekt maar vat het eerst nog eens samen.

Vraag aan politici die zich weer een beetje hitsig beginnen klaar te maken om deel uit te maken van het nieuwe beleidsvehikel dat rond september zou moeten geïnstalleerd worden. Wat gaan we doen jongens, terug naar het "normaal" van monsterfiles, ongebreideld verkwisten van alle vormen van energie en dan vooral de fossiele en kernvarianten, het verder uitputten van de grondwaterreserves, het verder vergiftigen van de lucht over gans ons grondgebied, mensen verder richting industriële geglobaliseerde voedselproductie duwen zodat we om de paar jaar weer kunnen uitpakken met alweer een nieuwe epidemie in de veeteelt of een sjoemelschandaal in de voederproductie? Gaan we terug naar het normaal van het redden van de economie en de werkgelegenheid, zoals een hoop onder jullie het zo graag voorstellen? Dit terwijl iedereen stilaan begint door te krijgen dat het eigenlijk draait om het redden van een nepeconomie, die universele spilzucht promoot ter vrijwaring van winsten en privileges van de kaste die zich graag de elite waant. Terug naar de op hol geslagen groei-economie met zo nu en dan een crisis, die de boel door elkaar schudt en dus gouden opportuniteiten levert voor de sterkste financiële spelers in de markt maar telkens betaald wordt door diegenen die het zo al moeilijk hebben? Of gaan we eindelijk werk maken van een echte economie: die van de mensen die de samenleving recht houden, dezelfde mensen die er ook nu weer voor zorgen dat we deze virale crisis doorkomen, de solidaire burgers. Al die mensen die zich nu inzetten om hun scholen, zorginstellingen, ziekenhuizen en bedrijven draaiende te houden, die hun klanten blijven voorzien van het hoogstnoodzakelijke, maar ook iedereen die zich nu zoveel moet ontzeggen en dat ook plichtsbewust volhoudt. Al die mensen verdienen beter dan een terugkeer naar het nepnormaal. Laat nu eens de mensen waar het echt om draait beter uit deze crisis komen in plaats van altijd dezelfde opportunisten.

En ja, dit hangt allemaal vast aan het verhaal van Van Broeck. Echt waar.

Corona Cronycken deel 3

Back to normal!

De roep klinkt steeds luider. De meute staat te dringen. We houden het niet meer uit. Back to wat? Normaal? Wat bedoelen we met normaal ? Ja, ik heb wel vaagweg een idee van hoe een normale samenleving er zou moeten uitzien; van hoe normaal gedrag van volwassen, zelfdenkende, verantwoordelijke burgers –wat wij in een democratie toch allemaal pretenderen te zijn– hoe zulk gedrag er zou moeten uitzien. Is het dat wat we ons voorstellen bij een post-corona realiteit? Normaal, jawel, laten we veronderstellen dat het dat is wat we ermee bedoelen. Elk van ons heeft daar zo’n beetje zijn eigen versie van maar je zou denken dat er toch wel grote lijnen te trekken vallen waarover iedereen het eens is, althans iedereen die een democratische samenleving genegen is. Maar dan wordt dat normaal in één en dezelfde zin geplaatst na de woorden “terug naar”. In mijn hoofd slaat het tilt. Wat betekent dit? Dat de realiteit waarin we leefden tot zo’n 8 weken terug (als ik het goed geteld heb) inderdaad beantwoordde aan dat normaal zoals daarnet geduid? Wie gelooft dat?  Ik wil het niet eens over geopolitiek hebben want daar kan ik met de beste wil van de wereld niets over kwijt dat rijmt op normaal. En vandaag wil ik ook niet kankeren over deze disfunctionerende staatsstructuur die precies in deze crisisdagen de gevolgen van onze tribale identiteitsoorlogen pijnlijk bloot legt. Het absurde wij-zij denken dat er enkel op gericht is om burgers binnen eenzelfde land tegen elkaar op te zetten ten voordele van één bepaalde belangengroep, vertegenwoordigd door een cynische politieke kaste, verdeeld over verschillende partijen. Een wereld die dit normaal vindt is niet de mijne. 

Neen, ik kijk nu even naar ons eigen gedrag, hoe wij ons leven materieel invullen. Wijzelf als burger, als consument en als voogden of beheerders van het leven op deze planeet (want dit is de positie waarin wij ons willens nillens bevinden). Wat me daarin bezig houdt is het volgende. Je hebt aan de ene kant mensen die geen besef hebben, gewoon niet nadenken. Domheid, luiheid of gewoon al op voorhand schrik om met de realiteit geconfronteerd te worden en daar zelf beslissingen in te moeten nemen… “het leven is al gecompliceerd genoeg, laat dat maar aan anderen over.”  Anderzijds zijn er de “après nous le déluge”-cynici, zij die enkel hun eigen directe belangen behartigen zonder scrupules. Ja ze bestaan echt. Je vindt ze in de politiek (gelukkig deugen de meesten, toch ken ik er wel... vul zelf maar in). Ze bevinden zich vooral onder het bijzondere mensenras dat het normaal vindt om elke maand meer te verdienen dan wat de werknemers in hun bedrijf in een heel jaar verdienen. Er zijn de wetenschappers die zich laten omkopen om fakerapporten te produceren (voor de tabaklobby of de chemische en farmaindustrie),… Er zijn er van alle soorten.

Toch ga ik ervan uit dat dit ijskoude cynisme een eerder zeldzame vorm van psychopathie is.  Dat de overgrote meerderheid van onze medeburgers wel degelijk streeft naar een beter leven voor iedereen en daar zijn best voor wil doen. Wat doet ons dan dag aan dag gedragskeuzes maken die zeer duidelijk dat betere leven in de weg staan, meer zelfs, het leven zelf in gevaar brengen? Iedereen weet waarover het gaat. Onze mobiliteitsgewoontes, onze eetgewoontes, onze spilzucht,… Natuurlijk worden heel wat beslissingen met negatieve gevolgen door het beleid genomen zonder dat wij daar vat op hebben maar dat is geen reden om niet kritisch te kijken naar datgene wat we wel degelijk zelf beslissen. Waarom, bijvoorbeeld, gedragen wij ons zo makkelijk als kuddedieren, koopvee? Waarom vernieuwen wij elk seizoen onze garderobe terwijl we nauwelijks gedragen outfits naar de vodden verwijzen? Waarom stouwen wij onze huizen vol met prularia? Prullenjunks kan je toch bezwaarlijk geëmancipeerde burgers noemen. Wat scheelt er met ons? Hoe komt het dat wij vandaag nog altijd keuzes maken die ons totaal afhankelijk maken van het meest rampzalige vervoersysteem dat we hadden kunnen kiezen: de individuele auto? Waarom moeten wij persé vakantie houden op duizenden kilometer van huis en hebben we zelfs niet meer genoeg aan één trektocht per jaar? Zijn onze hoofden zo leeg dat ze zo makkelijk opgevuld kunnen worden door de pushers van de reclame? Kunnen wij echt zelf niet meer uitmaken wat belangrijk is in het leven, wat onze behoeften zijn en laten wij dit dus liever bepalen door de kwasten van het verleidingscirkus die enkel aan winst en macht denken en het echt niet goed voor hebben met ons? Is dit het normaal waar we terug naartoe willen? Als zombies terug naar de Meir, de Nieuwstraat, de Veldstraat,… als zombies trekkend van étalage naar étalage om toch maar te ontdekken wat we ons nu weer kunnen laten opsolferen. 

Het zijn allemaal geen nieuwe vragen. Velen onder ons stellen ze al decennialang. En op veel van die vragen kennen we natuurlijk ook het antwoord. De enige vraag die dan overblijft en die er nu meer dan ooit toe doet is: waarom houdt dit niet op, nu, direct, sofort? Corona heeft alles lamgelegd. Gaan we ons nu weer laten opjutten om de heilige economie “te redden”? Het is niet de economie die moet gered worden, die redt zichzelf wel. Wat ons nu in de strot zal geduwd worden is het redden van de top down gecontroleerde markt die heet vrij te zijn maar dat natuurlijk niet is. Een echt vrije markt kan alleen bestaan als die functioneert volgens regels die niet de sterkste maar de zwakste beschermt, die niet door de grootste spelers bepaald worden maar door de overheid, regels die erop gericht zijn de kloof tussen arm en rijk te dempen, die ervoor zorgen dat iedereen de kans krijgt om aan zijn trekken te komen, ongeacht kleur, gender, waar je geboren bent of wie je ouders zijn. De opportuniteit van Corona, never waste a good crisis,… Zou het kunnen dat we kiezen voor een nieuw normaal? Niet het normaal van de terugkeer dat achter ons ligt maar het normaal dat we ons kunnen verbeelden en waar we al gaande kunnen naartoe werken.

Wel?

Corona Cronycken deel 2

Mijn mailbox wordt nog steeds en doorlopend bestookt met vernietigende commentaren op de manier waarop de overheid de huidige crisis beheert. Dat is ook wel te begrijpen. Wanneer mij zulke oprispingen tijdens burengesprekjes geventileerd worden lijken die me volledig logisch. Mensen krijgen vaak tegengestelde boodschappen of kunnen aangekondigde maatregelen niet meteen plaatsen in hun eigen ervaring en praktijk. Er is ook het snakken naar herstel van normaal. Telkens worden ze teleurgesteld in hun hoop op spoedige terugkeer daar naar toe. 

Natuurlijk dat alle frustratie daarover gericht wordt naar de actoren die geacht worden de zaak aan te pakken en ons te verlossen uit onze sociale isolatie, de voortdurende onzichtbare dreiging voor onszelf en onze geliefden en vooral uit onze knagende onzekerheid. In tijden dat hij geen vat meer heeft op zijn eigen leven verlangt de burger leiderschap en in eenzelfde gedachtegang gaat hij er dan maar van uit dat diegenen die aan het stuur zitten een feilloos parcours rijden; liefst in overeenstemming met hoe hij het zelf zouden aanpakken en in ieder geval kordaat, rechtlijnig, consistent zonder aarzelen. Dat onze verkozenen eigenlijk evenzeer in onzekerheid leven als wijzelf is blijkbaar moeilijk te bevatten en al zeker niet te aanvaarden. De complexiteit van de de beslissingen die moeten genomen worden, rekening houdend met de gevolgen voor de volksgezondheid (op zich al een onoverzichtelijk kluwen van erg verschillende risicogroepen, zorgverstrekkers en –instellingen), de economie en het onderwijs bij elke stap die gezet wordt; dit terwijl er nog altijd een zeer gebrekkige  kennis is van de vijand die ons belaagt. Zijn de genomen maatregelen de veiligste, meest efficiënte, best mogelijke? Wellicht niet, maar we kunnen dat niet weten, zoals de beleidsmakers dat ook niet kunnen weten. The proof of the pudding is in the eating. Het blijft voor een stuk natte vinger werk, niet uit onwil maar de kennis is, zoals gezegd, beperkt. We kunnen maar hopen dat ze altijd gehandeld hebben in eer en geweten. Voor de versoepelingen die nu aangekondigd worden geldt precies hetzelfde. Natuurlijk weet iedereen het beter, alleen weet iedereen het anders beter. Dat schiet niet op. Dat is zo bij de man/vrouw in de straat maar dat is ook zo bij de experten. Toch stel ook ik me vragen bij, om maar iets te noemen, Fase 2 van de exit laten ingaan op 11 mei terwijl alle experten erop hadden gedrukt dat ze 2 weken nodig hadden om fase 1 de volgende stap niet voor 18 mei kon gezet worden. En wat met de stemmen van de mensen op de werkvloer – onderwijs, woon-zorg, geestelijke gezondheidszorg – die de cockpit niet lijken te bereiken?

Speelt een (partij)-politieke, ideologische agenda mee, zoals her en der geroepen wordt? We kunnen dat niet helemaal uitsluiten maar door het aantal mensen dat mee aan tafel zit en elkaar op de vingers kijkt, lijkt het me aannemelijk dat de neiging de crisis te misbruiken om de eigen agenda door te drukken enigszins getemperd wordt. Als alles voorbij is zullen alle politieke beslissingen en hun gevolgen moeten geëvalueerd worden ter lering voor toekomstige situaties. Maar er zal ook gekeken worden wie wat waarom beslist heeft, niet zozeer om individuen op een beklaagdenbankje te zetten dan wel om opportunistische beleidsvoering politiek af te straffen. In de praktijk wordt dat een lastige oefening want tot nu toe houdt iedereen zich gedeisd op dat gebied. Het is vooral de onzichtbare hand van het dominante wereldbeeld over samenleving, arbeid, economie, welzijn dat alles mee stuurt. Wie ga je daarop aanspreken? 

Historische grove nalatigheden, daarentegen, zijn makkelijker aantoonbaar. Het vernietigen van de strategische stock mondmaskers zonder in vervanging te voorzien is anekdotisch maar staat voor de besparingstrend die jarenlang de gezondheidszorg heeft beheerst, vooral op kap van de personeelsomkadering. De fusioneringsdwang in naam van kostenefficiëntie is daar ook een uiting van met als gevolg onoverzichtelijke mastodontbedrijven waarbinnen personeel jaar na jaar onder grotere werkdruk moest functioneren en de zorgbehoevenden terechtkwamen in de aliënerende onpersoonlijke zorgfabriek. Eenzelfde verhalen vallen te rapen in andere “onproductieve” sectoren zoals onderwijs of gevangeniswezen. Ook hier gaan we echter geen schuldigen kunnen aanwijzen omdat alle partijen die de laatste decennia de dienst uitgemaakt hebben in diverse regeringen boter op hun hoofd hebben.  

Tezelfdertijd blijf ik ongerust over de wijze waarop wij met zijn allen richting “normaal” zullen geduwd worden. Eén van de centrale vragen is bijvoorbeeld hoeveel we nog willen opofferen om de zogenaamde vrije markt ter wille te zijn. En dat gaat over zowat alle aspecten van ons leven. Onze aandacht zal onder meer moeten uitgaan naar consumptie, mobiliteit, sociale zekerheid, gezondheid (ook geestelijke gezondheid), voeding en milieu. Complex alweer. Vooral: het gaat om belangen. Objectieve en subjectieve, individuele en universele of maatschappelijke, materiële en psychische, actuele versus lange termijn, mens tegenover andere soorten of natuur. Al die belangen moeten mee in de post corona onderhandelingen. Gaan we dat overlaten aan het beleid van ’t moment of gaan we dat op een universeler niveau aanpakken? Denk je dat die onderhandelingen er zomaar gaan komen? Natuurlijk niet. Dat is wel het laatste wat de heersende machten zullen toelaten. Dan hebben we het in de eerste plaats over de grote geopolitieke spelers: de grootmachten en de multinationals om het simpel te houden. Maar ook het mondiale marktdenken dat zich als heersende overkoepelende religie heeft vastgebetoneerd. De heilige groei. Hoe gaan we dat openbreken? Te complex dus al was het maar omdat diegenen die dat zouden willen, onderling totaal verdeeld zijn.

Corona Cronycken deel 1

Bedenksels vanuit de lock-down
 
Corona lock-down of Covid-19 maatregelen, het doet rare dingen met mensen. Natuurlijk, ons sociaal leven overhoop, ons werkritme totaal ontregeld of gewoon: stekker uit, virusfobie, consumptiehonger, vakantieplannen naar de vaantjes en mensen dichtbij of verderaf die effectief moeten vechten tegen deze verwoestende indringer. ‘t Is allemaal niet van aard om gelukkiger van te worden.

Zelf heb ik daar allemaal weinig last van. In normale tijden zit ik meestal thuis (van kleins af aan heb ik geleerd om mij braaf alleen in stilte bezig te houden). Enige verschil: mijn partner telewerkt nu een dagje meer dan voordien. Ik doe nog altijd dagelijks een wandelingetje in de stad, boodschapjes doen, fotootje maken maar, helaas, zonder koffietje onderweg. Dat laatste maak ik dan thuis wel goed. Gisteren vertelde ik een kennis in de wachtrij voor de slager hoe ik geniet van het herwonnen gevoel dat Gent van ons is. Heel de jaren ’70 en nog een stuk daarna was dat ook echt zo -we owned this city. En hoe heerlijk weinig volk er ook nog rondloopt in Gent, ik ontmoet meer bekenden dan ooit. Meteen interfereerde een derde geïrriteerd vanop anderhalve meter dat ze zot werd van de stilte: “Ik heb volk en drukte nodig,” Ik heb me snel uit de voeten gemaakt want daar kan ik niet tegen op.

Ik heb natuurlijk mooi praten. Voor mensen die nu alle zeilen moeten bijzetten om de boel waar mogelijk draaiende te houden – zorg en onderwijs in de eerste plaats – is het een heel ander verhaal. En voor diegenen die de zeilen noodgedwongen hebben moeten strijken, vooral zij die daarbij niet kunnen terugvallen op een vervangingsinkomen, beleven donkere tijden. Ik ben zelf niet zo’n groepsmens maar de talrijke initiatieven die ontstaan, ook op kleine schaal in mijn omgeving, om mensen een hart onder de riem te steken of om zij die het moeilijk hebben te helpen, zijn hartverwarmend. Een woord dat terecht populair is dezer dagen. 

Ik zit dat zo allemaal vanuit mijn ophokplicht gade te slaan. Ik lees de krant en volg de Radio1 corona-uitzendingen, soms wel een stukje Afspraak op TV 1 en ik maak me nog evenveel kwaad als in business-as-usual-tijden; met wel dit belangrijk verschil: mijn ergernis richt zich veel minder tot de beleidsmakers dan wel tegen zij die daar commentaar op geven. Dat is inderdaad eens wat anders. “Geef toe, wij leven toch in een apenland,” concludeerde een buurvrouw vanochtend, een beetje moedeloos van alles wat fout loopt de laatste tijd. Tja, eerlijk gezegd, ik vind dat we het in de gegeven omstandigheden niet zo slecht doen. En ik zie het in andere landen toch ook niet allemaal zo vlotjes opgelost worden.  Zo was er deze week die Instagramuitschuiver van een muzikant (sic, iedereen mag een mening hebben en deze uiten) die commentaar gaf op het conflict tussen Ben Weyts en de onderwijsvakbonden. Er was door de minister een ballonnetje opgelaten om de kinderen eventueel tot in de laatste week van juni nog wat gemiste leerstof bij te brengen. Het was een denkpiste die leerkrachten vanuit hun praktijk in overweging konden nemen. Omdat de muzikant in kwestie "B.V." voor zijn naam staan heeft werd het geval opgepikt door o.a. Het Nieuwsblad. Door ongelukkige formulering of te snel conclusies trekken werd de indruk gegeven dat net het leger onderwijsmensen, die in de frontlinie het beste van zichzelf geven, hun vakantierechten belangrijker vonden dan hun kinderen. Twee keer nadenken voor je iets opschrijft kan helpen, natuurlijk, maar daar is instatwitter niet voor gemaakt. Het overgrote deel van het leraarskorps heeft de laatste weken ruimschoots bewezen bereid te zijn om te doen wat nodig is voor hun leerlingen, ook als dit alweer uitzonderlijke inspanningen vergt. De vraag of die extra week les ook veel aarde aan de dijk zet, zullen zij zelf best kunnen inschatten. De hele controverse is dus terug te brengen tot de vakbonden die hier de kans gemist hebben om zich even terughoudend op stellen en de reactie op de werkvloer af te wachten. Het no passaran, waarmee ze furieus als een gebeten hond reageerden, helpt niet om de solidariteit te bevorderen waarmee we deze crisis allemaal samen proberen door te komen. Profileringsdrang is een kwalijke ziekte die nogal eens toeslaat bij relevantietwijfel. En wie ’t schoentje past trekke het nog altijd aan.

Ja, ik maak me dus wel eens boos wat niet wegneemt dat ik een positivo in hart en nieren ben en me bijgevolg zelden druk maak. Ik zei het al: ik bekijk dat allemaal zo vanop een afstandje vanachter een mijn zelfgebrouwen kopje Mokabon... van op de zijlijn, zeg maar.

Wat mij vooral bezig houdt is hoe nu al overal koortsachtig gemanoeuvreerd wordt om de miserie waar zovelen onder lijden te gelde te maken. In een aantal gevallen mag je dat letterlijk nemen, maar ik denk in eerste instantie aan the usual suspects uit het cynisch politiek-industrieel complex. Zij die koste wat kost deze opportuniteit om ons te bezinnen over hoe we met deze wereld en met elkaar omgaan en daar nieuwe, duurzamere en rechtvaardiger keuzes in te maken, de kop willen indrukken. Ook hier is het no passaran! Hakken stevig in de grond. Ze  beseffen heel goed dat deze tijden mensen dichter bij elkaar brengen en de oude stammentwisten uitvlakken. Het bijzondere, opbouwende publieke debat van de dag en de solidariteit die de gezamenlijke strijd doet opleven zijn een slechte voedingsbodem voor diegenen die garen spinnen uit onvrede, afgunst en broedertwist. 

Ach, public relations-gewijs en om de volkswoede te ontmijnen zullen er wel wat cosmetische gedoogzaamheden worden afgekondigd. Wat extra investeringen in openbaar vervoer hier en een fietsparking daar, misschien nog een stadsbosje bij en vooral ietwat meer zorg voor de zorgsector, als ze maar niet overdrijven. Maar fundamenteel? Een ander, duurzaam consumptiepatroon? Transitie? Het zal niet gebeuren. Wil je onze economie de genadeslag toebrengen misschien, ons terug katapulteren naar de middeleeuwen? Het is nu ’t moment om alles in te zetten op de relance, onze concurrentiepositie herwinnen en onze oceaandiepe crisisputten te delgen. Andere mobiliteit? Maar dan raak je aan de ruggengraat van onze economie: de auto- en brandstoffenindustrie. Vliegreizen rantsoeneren? Dan gaat ons nationaal luchtvaartsysteem inclusief SN Brussels en Brussels Airport naar de haaien en zijn wij geen speler meer op de wereldmarkt. Duurzame landbouw? Wereldvreemde bioboeren kunnen nooit iedereen voeden en al zeker niet de honger uit de wereld helpen. De argumenten tegen zullen dezelfde blijven, aangevuld met wat gemanipuleer van het psychologisch klimaat dat zich nu ontwikkelt. Wij moeten er ons bewust van zijn dat we nu echt in een wereldwijd sociologisch labo leven en dat die charels (nog altijd dezelfde) dat heel goed aan ’t bekijken zijn om te zien hoe ver ze met de bevolking kunnen gaan. Hoeveel zijn wij bereid te slikken in ruil voor wat meer zekerheid en een paar lekstokken. Trump, Johnson, Erdogan, Orbán lijken schertsfiguren uit een andere wereld, ver van de onze. Maar in een vingerknip kan het onze realiteit worden. Ze staan klaar en crisissen zoals we nu beleven, zijn opportuniteiten die de zaak kunnen doen kantelen in deze of gene richting. Ze staan klaar, we moeten meer dan ooit alert zijn.

En dan de bedrijven die het nu even zwaar te verduren krijgen, zij het dan onder de paraplu van publieke middelen (terecht!). Ik hoor Gwendolyn Rutten strijdvaardig benadrukken dat wij een land van KMO’s zijn die de sterkte van ons land verzekeren. De grote bedrijven overleven dit wel en weten dat ze straks nog eens langs de kassa passeren. Onder de kleintjes wordt het een bloedbad. Precies dat bloedbad is voor de grote spelers dan weer de opportuniteit om ook dat deel van de markt in te pikken. Je zult het zien: schaalvergroting, groei is nu eenmaal de logica van het kapitalistisch systeem. Als mevrouw Rutten het meent dat haar partij die van de kleine en middelgrote ondernemingen is, dat ze daar maar eens tegenin gaat. Benieuwd.

Auto als moordwapen

Heb zelf ooit wel eens met zulke idioten te maken gehad die mij blijkbaar als fietser een lesje wouden leren. Da's lang geleden maar 2 weken terug nog net, zag ik een chauffeur uit mijn straat in volle vaart met brullende motor optrekken om 2 fietsende tegenliggers rakelings schrik aan te jagen. Reden? Ze fietsten niet helemaal rechts op de kasseien maar in het midden op een strook asfalt aangezien er daar toch nog ruim voldoende plaats is voor tegenliggers. Doe ik ook soms want de kasseien liggen hier echt wel oneffen. Onmiddellijk na het passeren van de fietsers moest de wagen heel snel afremmen want hij parkeerde amper 25 meter verder in de straat. Dit is wat je krijgt als je de wereld indeelt in "wij" en "zij", zoals hier: dé fietsers versus dé automobilisten.
Ik herinner me nog levendig wie die polarisatie voedde in de aanloop naar het mobiliteitsplan voor Gent en tijdens de verkiezingscampagne die daarop volgde. Je mag 1 keer raden.
Hieronder de column van Saskia de Coster in De Morgen vandemorgen.
En o ja, die razende automobilist was mijn gebuur, die verder anoniem blijft.

Saskia De Coster: Ah nee, zeggen de agenten. Er is nog niets ondernomen.

Radio Toestel, de start

poging tot historische reconstructie

Enkele dagen terug werden mij een aantal teksten onder de aandacht gebracht waarin stukken historiek van Radio Toestel aan bod kwamen. Geen idee hoe die brokken geschiedschrijving tot stand kwamen maar bij het lezen ontsnapt mij meermaals een onweerstaanbaar “What the fuck”. Behalve op een occasionele doorzakavond met een generatiegenoot na heb ik zelf weinig aanleg voor nostalgie en dus heb ik nooit de behoefte gevoeld om memoires neer te pennen. Ook al  omdat: zou ik dit ook moeten doen voor alle levens die ik voor en na Toestel gehad heb dan had ik daar nu een full time bezigheid mee 😵. Nu ik plots merk hoe simpele, heldere feiten vervormd worden tot fictie (mythevorming, 't is van alle tijden), moet ik misschien toch proberen één en ander vanuit mijn perspectief terug te brengen tot waar we toen dachten mee bezig te zijn. Anderen moeten dat dan maar aanvullen met hun eigen insteek, waarom zij hun tijd en energie in dit project hebben gestoken. 

Misschien eerst even de achtergrond schetsen.

Ik was altijd al geïnteresseerd in en ook actief geweest met media, onderwijs, cultuur als bedding voor maatschappelijke ontwikkeling en emancipatie. Vanuit het gevoel dat er in Gent te weinig bewoog was ik allerlei pistes beginnen verkennen om een cultureel platform te bouwen dat alle progressieve initiatieven kon samen brengen. Ik had bijvoorbeeld vanaf eind jaren ’60 aan den lijve ondervonden hoe de politieke linkse beweging onderling totaal versnipperd meer energie stak in het bekampen van elkaar in plaats van te werken aan een relevant breedmaatschappelijk, emanciperend project. Midden de jaren ’70 had je vanuit de mei ’68-erfenis (om het ietwat clichématig te benoemen) heel wat basisinitiatieven die los van de oude zuilen werkten rond buurt­ver­nieuwing, migranten, laagdrempelige gezondheidszorg, vrouwenemancipatie, volks­ont­wikkeling, derde wereld,… Veelal werd schitterend en noodzakelijk werk verricht maar nooit kwam het tot bundelen van krachten om meer te wegen op de politiek. Dit was de context waarin een hele reeks stadskranten in Vlaanderen die verbindingsrol probeerden op te nemen. Voor Gent was dat Den Agentenaar. Gedurende een tweetal jaar hadden de ideeën en verzuchtingen die aan de basis leefden daarmee een klankbord. Wat al die stemmen misschien wel terug een gevoel gaf van te behoren tot een bredere beweging. Helaas: zonder dat dit ook werkelijk aanzette tot actieve samenwerking… ieder zijn eilandje. 

Daarnaast was ik altijd al een fanatieke muziekliefhebber en probeerde daar ook iets mee te doen. Ik schreef erover in een aantal kranten en magazines, had in de Belgische Mediatheek gewerkt, kende heel de Gentse muzieksien in al zijn gedaantes. Muziek was niet enkel fun, ik geloofde ook vast in de verbindende kracht ervan. Zo ontstond het wellicht naïef idee om, toen Den Agentenaar begon uiteen te vallen, een organisatie op poten te zetten om Gent een nieuwe sociale en culturele boost te geven. Op dat moment beschikte Gent, in tegenstelling tot heel wat kleinere gemeentes, niet over een cultureel centrum. Sporadische concerten waren eenmalige initiatieven. Ik begon allerlei pistes uit te tekenen waarbij ik moet bekennen dat mijn fantasie nogal eens op de loop ging met elke zin voor het haalbare. Het omvatte naast concerten, een tijdschrift of nieuw soort stadskrant, een audionieuwsbrief als opstap naar stadsradio, een service voor mensen of verenigingen die een concert of fuif wilden organiseren maar zelf de praktische aanpak of de noodzakelijke administratie daarrond niet kenden, een cel ondersteuning voor muzikanten,… Niets was te gek om in die toekomstdromen opgenomen te worden. Maar soms moet men in het leven durven 1 stukje droom om te zetten in reële actie. Dus zocht ik eerst mensen om op regelmatige basis concerten te organiseren. Van in het begin was Tom Thienpont, die toen nog studeerde, daarbij betrokken en al vrij snel kwam ook Bob Driege in de kern van wat (het Gents Animatie Kollektief) De Zwingende Draak werd. 

En dan: tijd voor radio

Eens de concerten en fuiven goed liepen begonnen Bob, Tom en ik te fantaseren over het op poten zetten van een lokale radio naar voorbeeld van FM Bruxel, die toen net was opgestart in Brussel. Door met die gasten (o.a. Gust De Coster en Paul Driesen) te praten zagen we dat de drempel naar een lokale radio minder hoog was dan gedacht, voor zover we mensen vonden die de technische kant van de zaak beheersten. Vooral omwille van dit laatste bleven die plannen voorlopig in de ijskast zitten. 

Ondertussen stapte ik naar Elcker-Ick om ze te interesseren in de uitgave van een nieuwe stadkrant waarvoor zij ondersteuning zouden bieden via een btk-project. Daar zagen ze wel wat in maar ze wisten niet goed hoe dit in te kleden. Dus ook daar klonk het eerst van “hou dit nog even bij, we doen er wel wat mee.” Ik dacht al: “Ja ja, dat zal wel”, maar warempel, enkele weken later contacteerden ze me. Ze hadden een inhoudelijk gelijkaardig voorstel gekregen maar vormelijk ging het om radio ipv drukwerk. En of ik eens met die mens wou gaan klappen want er was maar ruimte om 1 btk-project in te dienen. We maakten een afspraak en voor mij zat Jacob d’Hollander die ontzettend enthousiasmerend zijn radioverhaal deed. Hij was net afgestudeerd als sociaal-agoog met een licentiaatsthesis over lokale radio. Conclusie was dat we samen een dossier zouden maken en later zien welk van de 2 projecten het meest haalbaar was. Jacob nodigde me uit voor een bijeenkomst met enkele andere geïnteresseerden en ik zag dat er toch wel serieuze mensen betrokken waren wat me overtuigde.  Ik ging dus praten met de Zwingende Draak-kern en zo ontstond, los van de Zwingende Draak, Radio Toestel. 

Najaar ’79 en begin ’80 werd gewerkt aan de voorbereiding en op 1 maart gingen we van start. Om veiligheidsredenen werden de opnamestudio en de zender op verschillende plaatsen geïnstalleerd en verhuisden we die regelmatig. Tenslotte waren we bezig met illegale activiteiten en hing er doorlopend de dreiging van een politie-inval boven ons hoofd. De programma’s werden opgenomen in de studio aan de Coupure (op zolder bij buren van Jacob d’Hollander) op een Revox 77 (A of B, dat weet ik niet meer) met grote spoelen en dan overgetaped op cassettes. Met die cassettes gingen we dan naar de zender die de eerste weken boven de Music Man aan de Bagattenstraat stond. Heel primitief: een cassettenspelertje op de trap middels een lange draad verbonden met de zender en dan een kabel naar de antenne die op of onder het dak stond. Om het uur kwam iemand anders zijn cassette afspelen. De lokaties waren veelvuldig. Ik herinner me nog een opnamestudio in de Johan Daisnestraat, de St.-Pietersnieuwstraat en de Overpoort. Onze zender heeft onder andere nog op één van de buildings aan de Groene Vallei gestaan. Dat kat-en-muisgedoe was inderdaad een gedoe maar ook avontuur. Na enige tijd hadden we contact met de mensen van Radio-Aktief die studentenradio maakten. Op een gegeven moment leek het hen logisch om bij ons aan te sluiten want wij hadden nog zenduren vrij zodat ze ook ruimte hadden om hun ding te doen. 

Inhoudelijk hielden we eraan ons te onderscheiden van de zogenaamde vrije radio’s die ofwel nostaligische hobbyisten waren en de oude Radio Veronica of Mi Amigo probeerden te imiteren, ofwel commerciële ondernemers die hoopten op termijn een lucratieve onderneming uit te bouwen. Wij noemden onszelf “lokale radio” met een maatschappelijke opdracht en expliciet niet-commercieel. Op Vlaams niveau waren wij verenigd in het VEBE met als voornaamste doel de legalisering van Lokale Radio, het mee uitdokteren van een decreet en het verkrijgen van zendvergunningen. In het VEBE zaten onder andere FM Bruxel waar bijvoorbeeld Gust De Coster, Marcel Vanthilt en Dominique Deruddere programma’s hadden, Radio Centraal met een Walter Grootaers en Radio Scorpio waarin ook Jan Hautekiet. De commerciële zenders, met Radio Contact als grootste, verenigden zich in Vebora. Ook zij probeerden gelegaliseerd te worden. De politiek ging moeten kiezen: voor de commercie of voor een maatschappelijk relevant medium. Uiteindelijk is het een beetje vanalles geworden, maar dat is een ander verhaal. 

Onze eerste inbeslagname (16 mei 1980), toen we uitzonden vanuit de Brug (het gebouw van het Cultureel Convent aan de St.-Pietersnieuwstraat), verliep hilarisch. Het was nog de tijd dat we via opgenomen cassettes uitzonden. De BOB, begeleid door de politie viel het verlaten gebouw binnen, rende de trap op en riep de stemmen achter de gesloten deur toe onmiddellijk op te maken. De stemmen, die niets anders waren dan de cassette die uitgezonden werd, maakten niet open en dus werd de deur ingebeukt. Enkele minuten later kwam ik terug (van de bakker wat verder in de straat) en werd ingerekend. Ik moest mee naar mijn thuisadres waar enkele persoonlijke zaken werden in beslag genomen die ik nooit teruggekregen heb en daarna moest ik een uitgebreide verklaring afleggen in de Ridderstraat. Van daar ging het direct naar de Brielpoort in Deinze voor een optreden van Tom Robinson die ik ging vragen om iets over de inbeslagname te zeggen. Tom zei dat hij zich niet met lokale politiek wou bemoeien. Maar ’s anderendaags begonnen we meteen een noodzender voor te bereiden. We namen een actieprogramma op en speelden die continu 24/24 af vanop het dak van Home Boudewijn tot we een nieuwe locatie vonden voor het verder zetten van onze programma’s. 

Later bleek dat we al lang gevolgd werden door de toenmalige BOB. We kregen heelder verslagen te zien van ons doen en laten, waar we door de straten van Gent wandelden, waar we boodschappen deden… hilarisch. Leuk was dat iedereen op het justitiepaleis ons op den duur kende en zelf met de zaak verveeld zaten. Ik ben toen met alle niveaus, van de onderzoeksrechter tot de Procureur Generaal, gaan praten met een uitgebreid dossier in de hand. Allen toonden ze veel begrip maar ze moesten anderzijds de wet toepassen, zeiden ze. Toch zijn de pesterijen toen opgehouden. Trouwens, op dat moment hadden we al beter contact met de BOB-inspecteurs die ook wel inzagen met wat voor banaliteiten ze zich moesten bezig houden ipv serieuze zaken. Gevolg: op een gegeven moment kreeg Jacob d’Hollander een telefoontje van één van hen met de aankondiging dat ze ons moesten in beslag nemen en de vraag om te zorgen dat we hen wat nepgerief konden meegeven zodat ze hun baas konden content stellen. Geestig.

De eerste 3 jaar kreeg Radio Toestel een plaats in het hart de Gentse Feesten, Sint-Jacobs, om van daar uit rechtstreeks verslag uit te brengen. Het eerste jaar ging dat van uit een caravan die (Vuile) Mong Rosseel ons ter beschikking stelde. De volgende 2 jaar verkasten we naar de toenmalige Ekkentu aan de Vlasmarkt. Contact met de zender aan de Verloren Kost verliep via een vaste telefoonlijn.

Na verloop van tijd hadden we goede contacten met de redactie van De Morgen en kregen we een opnamestudio in hun gebouw aan de Bagattenstraat. De zender stond bovenop de Vooruit. Nog later kregen we een lokaal in de kelder van de Vooruit (ingang Parijsberg). In die periode begon er wat onenigheid te ontstaan over het al dan niet inkomsten genereren via reclame en over de wijze van omgaan met nieuwsgaring. Stilaan voelde ik me minder thuis binnen Toestel en wist ik dat het tijd was om af te haken. 

Het was ondertussen 1983 en hoe het verder gegaan is met de zender heb ik niet meer zo gevolgd. Hopelijk kunnen anderen dit eens uitgebreid verhalen.