5 %

 

Tout le beau monde zal er zijn. Die 5 % zal morgen, na heel wat pro forma palaver, afgeklopt worden in Den Haag. Natuurlijk weet iedereen dat de eindtekst al vast ligt: 5 % zal het zijn, zij het dan in afgezwakte versie met faciliteiten voor landen die anders dwars zouden kunnen liggen. Wie dat zal betalen? U en ik natuurlijk, zoals wij altijd opdraaien voor de beslissingen die politici in onze naam nemen; want het is nu eenmaal noodzakelijk. Figuren als Mark Rutten en bij ons Theo Francken geven in dezen minstens de indruk zich te gedragen als slippendragers van Donald Trump, die zo nodig deze trofee moet gegund worden (op zich een wonderlijk argument, maar soit). Ik weet het: Trump is nu eenmaal de President van de machtigste natie ter wereld en de VS zijn de belangrijkste bondgenoot in de verdediging van het vrije Westen. Daarom is respect voor hun hoogste vertegenwoordiger op zijn plaats. Anderzijds is het even gerechtvaardigd dit te compenseren met een zeker dédain voor een man die er geen geheim van maakt lak te hebben aan democratische structuren en er telkens weer op uit is democratische instellingen en de eigen rechtstaat te ontmantelen.

Maar laten we het bij de 5 % houden waar we ons gaan naar plooien, tegen het advies van experten die al wekenlang verklaren dat Russische tanks morgen niet over de Brusselse Grote Markt rollen, dat Rusland niet in staat is om op korte termijn aangrenzende Europese landen (Polen, Baltische staten, Finland) binnen te vallen; en vooral: dat 5 % een absurd streefdoel is, niet gebaseerd op betrouwbare studies. Maar toch: ook wij zijn er van overtuigd: het is hoog nodig dat wij onze defensiecapaciteit op orde krijgen. Vele jaren vredesdividenden hebben onze prioriteitenlijst nogal doorheen geschud. Dat probleem oplossen doe je niet door een opbod aan percentages bbp en al zeker niet door die door een pitbull te laten opleggen. Eerst bekijk je de kwetsbaarheden en dan bepaal je wat nodig is om ons daarvoor te verdedigen. Misschien is die oefening wel gemaakt, maar daar hebben wij toch bitter weinig van gemerkt. Van bij het begin van de huidige discussie ging het alsmaar over wat wij niet anders kunnen benoemen als een bewapeningwedloop. In de marge heeft men het wel eens over de cybersecurity en het beveiligen van onderzeese datakabels (uiteindelijk worden die problemen ondergebracht in de 1,5 % wild card spending). Maar de wereld van vandaag is niet meer die van de koude oorlog en de wereld van morgen… daar hebben we maar een flauw idee van.

Wat conventioneel wapentuig betreft: een eerste stap vooraleer men 1 extra Euro aan kanonnen en bommen spendeert dient de consolidatie van een Europese Defensie te zijn. Daar staat Europa tot op vandaag nog altijd nergens. Hoeveel kapitaal, manschappen en materieel is nu al decennialang verkwanseld door daar geen prioriteit van te maken? En naarmate er meer landen (veel te snel) toetraden tot onze Europese club werd het natuurlijk almaar moeilijker om daar werk van te maken.

In tweede instantie kunnen we dan kijken wat we nodig hebben om mogelijke aanvallen met bommen & granaten (lees raketten, drones, bommenwerpers en veel meer) af te weren. Wat is ons potentieel aan manschappen en waar moeten eventuele gaten worden opgevuld.

Maar dan komen we bij de moeilijkste afdeling: die al genoemde cybersecurity. Wie denkt dat dit enkel gaat over Russische trollen die onze data- en communicatienetwerken gaan platleggen of die onze sociale media overwoekeren met fake news is een beetje myop. Natuurlijk moet dit een aandachtpunt zijn maar je moet het plaatje als geheel bekijken. Wie controleert de cyberwereld? Wat is hun relatie met de politiek vandaag en welke ambitie hebben ze? Ik heb het dan natuurlijk over het kransje dat je het laatste jaar vooral in de omgeving van Trump ziet: Jef Bezos, Elon Musk, Sam Altman, Mark Zuckerberg,…

Jawel, Putins trollen pogen onze instituties te destabiliseren en daar moeten wij ons dringend beter tegen beveiligen. Maar wat in Silicon Valley en andere hoofdkwartieren van Big Tech voorbereid wordt is van een heel andere orde. Dit gaat niet over de realiteit van vandaag maar over die van morgen. De hybris die zich van de Big Tech wonderboys heeft meester gemaakt heeft alle remmen doen springen. Totaal losgeslagen van de echte wereld zijn ze er op uit hun eigen wereld te installeren. Indien Trump zich soms gedraagt als een zonnekoning dan is dat omdat zij hem die mogelijkheid geboden hebben. Maar eigenlijk zijn zij de echte Meesters van de Zon of eerder van het Heelal. Voor enkelen onder hen is het trouwens al een uitgemaakte zaak: de aarde is slechts hun uitvalsbasis. Zij gaan ooit het heelal veroveren en bevolken of daar toch de eerste stappen toe zetten. De macht die ze ondertussen opgebouwd hebben kent geen voorgaande. Het lijkt allemaal een scenario voor een stripverhaal maar kijk naar waar ze mee bezig zijn. De strijd die ze leveren tegen alle regels, wetten, instanties die een hindernis voor hun ambities vormen. De fakeberichten die ze rondsturen via hun sociale media. De kans dat zij er in slagen om onze democratische instellingen uit te hollen en onze rechtstaat te ontmantelen is vele keren groter dan dat Rusland dat zou kunnen.

Daarom! Ja, wij moeten ons hier in Europa verdedigen tegen het “Rode Gevaar”, zoals dat in onze jeugd werd benoemd. Daar zal dus een deel van de 5 % moeten naar toe gaan. Maar het lijkt mij evident dat een minstens even groot budget wordt gereserveerd om het hoofd te bieden aan de dictatuur van Big Tech die volop in de maak is. Versterking van onze democratische instellingen, verdediging van onze rechtstaat. Merk op dat ik het in deze tekst heb over Europa, niet over de NAVO. Dit bondgenootschap, dat op dit ogenblik feestelijk vergadert, is heel belangrijk in de verdediging van onze democratische waarden, ook al stellen ze zich in de besluitvorming daar wel eens boven. Ook vele Amerikanen zijn op dit eigenste moment moment bezig met de verdediging van hun democratische waarden tegen autocratische machten die zich manifesteren. Maar binnen de NAVO moeten wij als Europese eenheid onderhandelen met de Verenigde Staten opdat de verdragsorganisatie de relevantie zou behouden die nodig is om ons te beschermen in de wereld van morgen.

Nieuwjaarsbrief 2025 - Weerbaar tegen de alomtegenwoordige oorlogsretoriek

In deze verwarde tijd wensen wij alle vrienden, dichtbij en ver, en alle mensen van goede wil, zoals dat in ver vervlogen tijden heette, een goede gezondheid en voorspoed maar nu vooral  

veel weerbaarheid in

 2025 

Weerstand tegen de voortdurende hersenspoeling waaraan niet te ontsnappen valt. Neen, niet de verzamelde media die ons pogen te reduceren tot willoos koopvee (nogal succesvol, trouwens) baart ons vandaag de grootste zorg; dat is immers oud zeer dat verzet ertegen bijna futiel maakt. Het is de huidige ongezien sluwe campagne die ons stap voor stap aan het overtuigen is dat oorlog nu eenmaal des mensen is en dat wij daar, of wij dat nu graag willen of niet, onontkoombaar deel van zijn. De brainwash injecteert het denkbeeld van een wereld opgedeeld in goeden en slechten die geografisch van elkaar te onderscheiden zijn. Om dat op ’t eerste zicht absurde idee makkelijker in te lepelen voorziet het verhaal een ‘offer you can’t refuse’, een goddelijk geschenk dat ons zomaar in de schoot geworpen wordt:

De goeden dat zijn wij!

De slechten, dat zijn zij, de anderen.

Zo simpel! Wie gaat dit nu betwisten als je voor de keuze zou staan? Het addertje onder het gras dat niet verteld wordt, is dat aan de overkant, bij diegenen die niet wij zijn dus, precies hetzelfde wordt verteld maar dat de rollen ginder exact omgekeerd blijken.

Open deur, niets nieuws onder de zon? Vaneigens, dat is precies het fundament van oorlog, koud of warm. Het vijandbeeld moet verkocht worden aan de bevolking, dat is altijd zo geweest. En daar hoort natuurlijk de dooddoener bij: als jij de vijand niet op tijd neerschiet zal hij jou doodschieten. Even eenvoudig als geniaal, dat idee.

Probleempje voor politieke leiding: pakweg in de aanloop naar de eerste wereldoorlog kon je nog heel wat jongelingen in hun testosteronjaren enthousiast krijgen om zich glorieus op de vijand te storten. Het aangeprate nationalistische wij-gevoel, ondersteund door een wervend volkslied, deed daarbij wonderen. Maar de eenvoudige lieden die wij zijn, ‘het volk’, zeg maar, zijn vandaag een ietsje minder naïef en een beetje mondiger ook. Daarbij komt dat wij, mensen, opgezadeld zitten met iets wat wij tegenwoordig empathie noemen… curieus beestje. Wij voelen mee met vreugde én pijn van de ander. En dat blijkt niet enkel beperkt tot de eigen familie en vrienden. Ook niet tot de eigen bredere gemeenschap of "natie" en, om het helemaal zot te maken, in zekere mate zelfs niet tot de eigen mensensoort. Dat sentiment is, naarmate de wereld steeds kleiner wordt (‘de wereld is een dorp’), evenredig aan belang gaan winnen en wij zijn ons daar steeds meer van bewust. Tja, dan wordt het lastig om mensen te motiveren om andere mensen, ook al spreken ze een andere taal, neer te knallen.

Gelukkig zijn daar een hoop trucs voor. Eerst de alomtegenwoordige media die kunnen ingezet worden om de ‘juiste ideeën’ te verspreiden. De laatste jaren zagen we hoe krachtig vooral de zogenaamde sociale media zijn om het bewustzijn van grote groepen mensen te kapen. Dat lijkt er in de toekomst niet minder op te worden.

Een tweede truc, bijna zo oud als de mensheid en nog steeds zeer à la mode: de ontmenselijking van de ‘vijand’. Russische soldaten zijn beesten, Palestijnen zijn terroristen, alle Arabieren zijn trouwens religieuze fanatici, zwarten zijn wilden, behoren dus niet tot de beschaafde wereld, joden zijn tegelijk woekeraars en communisten en dus Untermenschen,… qua framing kan de creativiteit niet op. Hoe absurd walgelijk dergelijke ideeën ook zijn, ze worden nog steeds verspreid en vooral: ze werken nog steeds. De meedogenloze uitroeiing van Gazanen en de totale vernietiging van hun woongebied, de moorddadige verdrijving van de Palestijnen van de Westbank, Putins imperialistische oorlog tegen Oekraïne en de massale verkrachtingen van burgers in zowat alle conflictgebieden ter wereld zijn daar even zovele getuigen van.

De derde truc, die pas de laatste decennia tot volle wasdom gekomen is: het steeds vergroten van de afstand tussen aanvaller en doelwit. Tot voor enkele decennia ging dat om kanonnen, vliegtuigen die klassieke dan wel napalmbommen losten en lange afstand raketten. Maar sindsdien worden bommen geleid vanachter computerschermen door nerds die een gaming tornooi lijken te spelen. Uitvoerders houden de illusie van propere handen. En wat dat betreft zijn de games zelf een godsgeschenk om jongeren voor te bereiden op de volgende oorlog. Tenslotte zijn er dan natuurlijk nog de meest gesofisticeerde AI-missiles die zelf autonoom hun doel kunnen bepalen en efficiënt vernietigen.

Je hoeft geen complotdenker te zijn om wel een systematiek in die evolutie te zien. Bepaalde politici, militaire leiders en een groeiende influencergemeenschap (in klassieke en nieuwe media) lijken helemaal ingenomen door die oorlogslogica. Hoeveel keer hebben wij de laatste maanden gehoord: wie vrede wil moet zich voorbereiden op oorlog? Het is een zinnetje dat plots trendy is geworden; niet enkel militairen maar ook academici en commentatoren apen het als volleerde papegaaien na via alle soorten media.

Tot zover het klimaat dat gecreëerd wordt. Is het nu niet het moment om even stil te staan bij wat het begrip ‘oorlog’ eigenlijk in houdt? Het eerste beeld dat daarbij in ons hoofd schiet is dat van twee legers die elkaar bevechten, m.a.w. soldaten van de ene partij tegen soldaten van de andere. Dit is ook het beeld dat domineert in bijna alle oorlogfilms. De beelden die vandaag tot ons komen tonen echter een andere realiteit. Vijandelijke soldaten zijn slechts één van de doelwitten in de strijd. De burgerbevolking is even goed een strategisch veel geviseerd doel, ook al zal geen van de partijen dat ooit toegeven. Het saboteren van elektriciteit- of gasvoorziening tot het radicaal vernietigen van elektriciteitscentrales vallen onder de categorie pesten van de bevolking. Daarnaast worden dorpen en steden platgebombardeerd en worden zelfs ziekenhuizen geviseerd. Boots on the ground leiden soms tot regelrechte slachtpartijen onder de burgerbevolking,  waarbij veelal geen onderscheid gemaakt wordt tussen vrouwen, mannen, ouderlingen of kinderen. Verkrachting van vrouwen is daarbij een ondergedocumenteerde praktijk die stijf van de stress staande soldaten ver van huis een moment van ontlading bezorgt. Op die manier wordt het moreel van de bevolking bewust gebroken. Dat is oorlog!

Behalve de industrialisering van de moderne oorlogvoering en de hoogtechnologische ontwikkeling die er bij hoort, is er in de loop van de geschiedenis weinig veranderd. Het bijbelse verhaal (zo’n 1000 jaar vóór onze tijdrekening, na de vlucht uit Egypte) waarin Jahweh Saul en de Israëliërs gebiedt om Amalek te vernietigen -“Dood alles en iedereen: mannen en vrouwen, kinderen en baby’s, koeien en schapen, kamelen en ezels.”- roept akelige gelijkenissen op met de huidige genocide in Gaza. Het is dan ook op dat stukje bijbelgeschiedenis dat Netanyahu en de extremistische leiders in zijn regering aanvoeren als legitimatie voor hun aangehouden slachtpartij in Gaza. Zie hierover Tim Brys’ artikel in De Standaard van 8 november 2023.

Het is hier relevant om ook nog eens een bekend citaat van Paul Valéry in herinnering te brengen dat ik leerde kennen door stand-up comedian Fernand Raynaud in één van zijn tv-shows.

La guerre est un massacre de gens qui ne se connaissent pas au profit de gens qui se connaissent bien mais.... ne se massacrent pas.

De filosoof heeft trouwens een aantal gelijkgestemde gedachten neergeschreven waarvan ik er hier nog 2 citeer:

Toutes les guerres depuis des siècles ont été des guerres de luxe, c'est-à-dire guerres dont l'idée génératrice était purement imaginaire, formée par quelques-uns et non par un besoin réel de la majorité, - et dont les bénéfices n'ont été qu'à une minorité ; ces quelques-uns n'étant pas tous du peuple vainqueur.

Je vais vous expliquer ce que c'est que la guerre. Deux "nations" - deux mythes - etc. mais en réalité des millions de gens qui s'ignorent entre eux dans chacune (...) Alors à un Signal (par qui, pour quoi donné, et pourquoi obéi ?) - tous ces gens-là entrent en transe d'obéissance et n'en est qu'un sur 100 000, dans l'un et l'autre camp, qui ne soit dans son fond bouleversé, accablé, ruiné, ahuri, etc. ...J'appellerai Guerres du type historique celles qui ne se passent pas de facteurs tout imaginaires. (...) Ces guerres "historiques" ne répondent à aucun besoin réel.

Om het even helder te stellen: het zijn niet de Russen die vijanden zijn van de Europeeërs. Het zijn niet de burgers die elkaar naar het leven staan. Het zijn niet wij noch zij die aansturen op oorlog. Het zijn hun en onze leiders die het zo ver laten komen, steeds weer opnieuw. Het zijn politici, militaire bevelhebbers, alle soorten volksmenners op tribunes en via media die ons zo gek proberen krijgen.

Mocht u dit nu lezen als een pleidooi om ons niets aan te trekken van de actuele Russische agressie, om elke militaire hulp aan Oekraïne stop te zetten of om de afschaffing per direct van ons leger te eisen, … leest u teveel. Voorbereid zijn op moeilijke tijden is altijd een goed idee, zonder meteen als gekken te beginnen hamsteren. Wat in Oekraïne gebeurt gaat ons wel degelijk aan, onze kwetsbare democratieën verdienen door iedereen ondersteund en beschermd te worden. In de huidige geopolitieke krachtmeting tussen nieuw samenstellende machtsblokken is investeren in militaire verdediging onvermijdelijk. Maar tezelfdertijd moet een pacifistische toekomst met alle middelen voorbereid worden. De weg daar naar toe loopt wellicht via een diplomatisch offensief op veel grotere schaal dan die na de 2^de W.O. Dit gelijktijdig met een grondige hervorming van de huidige voortrazende economische modellen die ten grondslag liggen van zowel de Westerse democratieën als van de autoritaire “socialistische” of autocratische naties. De oligarchen en oligopolisten die met een brutaliteit zonder voorgaande de wereld aan hun tomeloze ambities proberen te onderwerpen, moeten definitief gekortwiekt worden. 

Dat klinkt natuurlijk allemaal naïef en ondoenbaar maar het is dat of met een rotvaart het armageddon tegemoet denderen. Hoe we dat in de praktijk voor elkaar krijgen is een zaak voor ervaren, rechtschapen politici die in staat zijn verder te denken dan constateren dat vijandigheid tussen volkeren des mensen is en dat het altijd zo zal zijn; die verder kijken dan de nationalistische reflexen die enkel product zijn van manipulatie van de natuurlijke morele sentimenten van burgers. Dit is waar wij moeten aan denken bij de keuzes die wij in deze onzekere tijden maken in het stemhokje én in het publieke debat. Sterkte.

Als toemaatje nog een toepasselijk YouTube muziekje van The Web. De parafrase van Tolstojs bekende romantitel wijst er op dat oorlog geen onoverkomelijk natuurverschijnsel is maar een keuze van mensen... bepaalde mensen:

https://youtu.be/3BECe9TkPJw?si=d1YKzQthuawL3zK0

Gratis onderwijs

de mythologisering doorprikt

Nog een standpunt uit de Gentse Freinetkrant De Viervoeter.

Gratis kwaliteitsonderwijs voor iedereen is een fundamenteel recht zoals gratis zuivere lucht en zuiver water dat ook (zouden moeten) zijn.  Terwijl "recht op zuiver water en zuivere lucht" sedert het begin der tijden evidenties waren, vóór ze door schaarste ideeën werden, is "recht op onderwijs voor iedereen" natuurlijk een tamelijk recent idee dat pas als realiseerbaar aanvaard werd na de sociale omwentelingen van de 19de en vroege 20ste eeuw.

Vandaag zijn er geen evidenties meer en ideeën worden weer gevaarlijk. We vinden het dus tolereerbaar dat een niet al te vervuilde lucht is voorbehouden aan diegene die zich een woning in het groen kan veroorloven. Velen leggen zich neer bij de mythe dat zuiver drinkwater enkel tegen woekerprijzen in plastic flessen kan gekocht worden en dus voorbehouden voor wie het kan betalen. In dezelfde lijn pikken mensen het dat de roep naar "responsabilisering" van de ouders in de economische realiteit van degelijk onderwijs steeds sterker wordt. "Men kan toch niet alles op de gemeenschap blijven afwentelen."

De idee van gratis onderwijs is er nochtans niet zomaar gekomen. Toen de overheid het tot haar taak ging rekenen om gratis onderwijs in te richten, dan was dit naast een pure sociale maatregel ook om burgers te responsabiliseren, maar dan in de betekenis van: hen verantwoordelijkheid geven in de organisatie van de samenleving, in hoe die er moet uitzien. Als je burgers wil die met voldoende kennis van zaken meebeslissen over zaken die de gemeenschap aanbelangen, dan moet je burgers opleiden die de nodige kennis daartoe bezitten. Dit is een basisvoorwaarde voor een democratische samenleving. Dat economische machtsgroepen en politici nog andere bedoelingen hadden met het onderwijs, doet niets af van de legitimiteit van het fundamenteel recht op onderwijs.

Maar de overheidsplicht tot het inrichten van gratis kwaliteitsonderwijs heeft nog een tweede reden. De samenleving eist steeds meer scholing van haar leden. Wie niet voldoende vaardigheden bezit wordt economisch en sociaal uitgesloten. Er is geen écht vrije keuze meer. Men kan er niet meer voor kiezen om het met wat minder opleiding (en dus wat minder inkomsten) te doen. Wie geen opleiding heeft, hoort er gewoon niet meer bij. Een samenleving die zo'n hoge eisen stelt aan haar burgers, is verplicht alle middelen uit te putten om iedereen dezelfde kansen te bieden, zo niet kan ze niet blijven volhouden dat ze de democratische rechten van haar burgers waarborgt.

Volledig gratis en kwalitatief hoogstaand onderwijs voor iedereen is dus een fundamenteel, onvervreemdbaar recht waarop niet kan afgedongen worden. Dit betekent dat geen enkele vergoeding mag gevraagd worden om tot de lessen toegelaten te worden of om aan de examens deel te nemen en dat alle boeken, schriften en andere lesmaterialen gratis moeten verstrekt worden.

Hoe zit het dan met die zeer actuele roep naar de computer in de klas? Wel, eerst en vooral dient er natuurlijk uitgemaakt te worden in welke mate die computer in de klas relevant of noodzakelijk is (cfr. de lezersbrieven in vorige en in deze Viervoeter). Wanneer eenmaal beslist zou worden dat de computer wel degelijk thuishoort in de school van vandaag, dan moet dit zonder tussenkomst van de leerlingen (ouders) kunnen.

Dit alles verhindert niet dat bepaalde materialen, die niet tot de basisuitrusting van de klas behoren, of uitstappen kunnen worden gefinancierd door de inzet van de leerlingen zelf (denk maar aan de succesvolle Waddenacties in de Harp).

Dit artikel verscheen midden jaren '90 in De Viervoeter. De Harp is (nog steeds) één van de Gentse Freinetscholen.