In deze verwarde tijd wensen wij alle vrienden,
dichtbij en ver, en alle mensen van goede wil, zoals dat in ver vervlogen
tijden heette, een goede gezondheid en voorspoed maar nu vooral
veel weerbaarheid in
2025
Weerstand tegen de voortdurende hersenspoeling waaraan niet
te ontsnappen valt. Neen, niet de verzamelde media die ons pogen te reduceren
tot willoos koopvee (nogal succesvol, trouwens) baart ons vandaag de grootste
zorg; dat is immers oud zeer dat verzet ertegen bijna futiel maakt. Het is de
huidige ongezien sluwe campagne die ons stap voor stap aan het overtuigen is
dat oorlog nu eenmaal des mensen is en dat wij daar, of wij dat nu graag willen
of niet, onontkoombaar deel van zijn. De brainwash injecteert het denkbeeld van
een wereld opgedeeld in goeden en slechten die geografisch van elkaar te
onderscheiden zijn. Om dat op ’t eerste zicht absurde idee makkelijker in te
lepelen voorziet het verhaal een ‘offer you can’t refuse’, een goddelijk geschenk dat
ons zomaar in de schoot geworpen wordt:
De goeden dat zijn
wij!
De slechten, dat zijn
zij, de anderen.
Zo simpel! Wie gaat dit nu betwisten als je voor de keuze zou staan?
Het addertje onder het gras dat niet verteld wordt, is dat aan de overkant, bij
diegenen die niet wij zijn dus, precies hetzelfde wordt verteld maar dat de
rollen ginder exact omgekeerd blijken.
Open deur, niets nieuws onder de zon? Vaneigens, dat is precies
het fundament van oorlog, koud of warm. Het vijandbeeld moet verkocht worden
aan de bevolking, dat is altijd zo geweest. En daar hoort natuurlijk de
dooddoener bij: als jij de vijand niet op tijd neerschiet zal hij jou doodschieten.
Even eenvoudig als geniaal, dat idee.
Probleempje voor politieke leiding: pakweg in de aanloop
naar de eerste wereldoorlog kon je nog heel wat jongelingen in hun
testosteronjaren enthousiast krijgen om zich glorieus op de vijand te storten. Het
aangeprate nationalistische wij-gevoel, ondersteund door een wervend volkslied,
deed daarbij wonderen. Maar de eenvoudige lieden die wij zijn, ‘het volk’, zeg
maar, zijn vandaag een ietsje minder naïef en een beetje mondiger ook. Daarbij komt
dat wij, mensen, opgezadeld zitten met iets wat wij tegenwoordig empathie
noemen… curieus beestje. Wij voelen mee met vreugde én pijn van de ander. En
dat blijkt niet enkel beperkt tot de eigen familie en vrienden. Ook niet tot de
eigen bredere gemeenschap of "natie" en, om het helemaal zot te maken, in zekere mate
zelfs niet tot de eigen mensensoort. Dat sentiment is, naarmate de wereld
steeds kleiner wordt (‘de wereld is een
dorp’), evenredig aan belang gaan winnen en wij zijn ons daar steeds meer
van bewust. Tja, dan wordt het lastig om mensen te motiveren om andere mensen,
ook al spreken ze een andere taal, neer te knallen.
Gelukkig zijn daar een hoop trucs voor. Eerst de
alomtegenwoordige media die kunnen ingezet worden om de ‘juiste ideeën’ te
verspreiden. De laatste jaren zagen we hoe krachtig vooral de zogenaamde
sociale media zijn om het bewustzijn van grote groepen mensen te kapen. Dat
lijkt er in de toekomst niet minder op te worden.
Een tweede truc, bijna zo oud als de mensheid en nog steeds
zeer à la mode: de ontmenselijking
van de ‘vijand’. Russische soldaten zijn beesten, Palestijnen zijn terroristen,
alle Arabieren zijn trouwens religieuze fanatici, zwarten zijn wilden, behoren dus
niet tot de beschaafde wereld, joden zijn tegelijk woekeraars en communisten en
dus Untermenschen,… qua framing kan de creativiteit niet op. Hoe absurd
walgelijk dergelijke ideeën ook zijn, ze worden nog steeds verspreid en vooral:
ze werken nog steeds. De meedogenloze uitroeiing van Gazanen en de totale
vernietiging van hun woongebied, de moorddadige verdrijving van de Palestijnen
van de Westbank, Putins imperialistische oorlog tegen Oekraïne en de massale
verkrachtingen van burgers in zowat alle conflictgebieden ter wereld zijn daar
even zovele getuigen van.
De derde truc, die pas de laatste decennia tot volle wasdom
gekomen is: het steeds vergroten van de afstand tussen aanvaller en doelwit.
Tot voor enkele decennia ging dat om kanonnen, vliegtuigen die klassieke dan
wel napalmbommen losten en lange afstand raketten. Maar sindsdien worden bommen
geleid vanachter computerschermen door nerds die een gaming tornooi lijken te
spelen. Uitvoerders houden de illusie van propere handen. En wat dat betreft
zijn de games zelf een godsgeschenk om jongeren voor te bereiden op de volgende
oorlog. Tenslotte zijn er dan natuurlijk nog de meest gesofisticeerde
AI-missiles die zelf autonoom hun doel kunnen bepalen en efficiënt vernietigen.
Je hoeft geen complotdenker te zijn om wel een systematiek
in die evolutie te zien. Bepaalde politici, militaire leiders en een groeiende influencergemeenschap (in klassieke en
nieuwe media) lijken helemaal ingenomen door die oorlogslogica. Hoeveel keer
hebben wij de laatste maanden gehoord: wie
vrede wil moet zich voorbereiden op oorlog? Het is een zinnetje dat plots
trendy is geworden; niet enkel militairen maar ook academici en commentatoren
apen het als volleerde papegaaien na via alle soorten media.
Tot zover het klimaat dat gecreëerd wordt. Is het nu niet
het moment om even stil te staan bij wat het begrip ‘oorlog’ eigenlijk in
houdt? Het eerste beeld dat daarbij in ons hoofd schiet is dat van twee legers
die elkaar bevechten, m.a.w. soldaten van de ene partij tegen soldaten van de
andere. Dit is ook het beeld dat domineert in bijna alle oorlogfilms. De
beelden die vandaag tot ons komen tonen echter een andere realiteit. Vijandelijke
soldaten zijn slechts één van de doelwitten in de strijd. De burgerbevolking is
even goed een strategisch veel geviseerd doel, ook al zal geen van de partijen
dat ooit toegeven. Het saboteren van elektriciteit- of gasvoorziening tot het
radicaal vernietigen van elektriciteitscentrales vallen onder de categorie
pesten van de bevolking. Daarnaast worden dorpen en steden platgebombardeerd en
worden zelfs ziekenhuizen geviseerd. Boots
on the ground leiden soms tot regelrechte slachtpartijen onder de burgerbevolking,
waarbij veelal geen onderscheid gemaakt
wordt tussen vrouwen, mannen, ouderlingen of kinderen. Verkrachting van vrouwen
is daarbij een ondergedocumenteerde praktijk die stijf van de stress staande
soldaten ver van huis een moment van ontlading bezorgt. Op die manier wordt het
moreel van de bevolking bewust gebroken. Dat is oorlog!
Behalve de industrialisering van de moderne oorlogvoering en
de hoogtechnologische ontwikkeling die er bij hoort, is er in de loop van de
geschiedenis weinig veranderd. Het bijbelse verhaal (zo’n 1000 jaar vóór onze
tijdrekening, na de vlucht uit Egypte) waarin Jahweh Saul en de Israëliërs gebiedt
om Amalek te vernietigen -“Dood alles en
iedereen: mannen en vrouwen, kinderen en baby’s, koeien en schapen, kamelen en
ezels.”- roept akelige gelijkenissen op met de huidige genocide in Gaza.
Het is dan ook op dat stukje bijbelgeschiedenis dat Netanyahu en de
extremistische leiders in zijn regering aanvoeren als legitimatie voor hun aangehouden
slachtpartij in Gaza. Zie hierover Tim Brys’ artikel in
De Standaard van 8 november 2023.
Het is hier relevant om ook nog eens een bekend citaat van Paul
Valéry in herinnering te brengen dat ik leerde kennen door stand-up comedian Fernand Raynaud in één van zijn tv-shows.
La guerre est
un massacre de gens qui ne se connaissent pas au profit de gens qui se
connaissent bien mais.... ne se massacrent pas.
De filosoof heeft
trouwens een aantal gelijkgestemde gedachten neergeschreven waarvan ik er hier
nog 2 citeer:
Toutes les
guerres depuis des siècles ont été des guerres de luxe, c'est-à-dire guerres
dont l'idée génératrice était purement imaginaire, formée par quelques-uns et
non par un besoin réel de la majorité, - et dont les bénéfices n'ont été qu'à
une minorité ; ces quelques-uns n'étant pas tous du peuple vainqueur.
Je vais vous
expliquer ce que c'est que la guerre. Deux "nations" - deux mythes -
etc. mais en réalité des millions de gens qui s'ignorent entre eux dans chacune
(...) Alors à un Signal (par qui, pour quoi donné, et pourquoi obéi ?) - tous
ces gens-là entrent en transe d'obéissance et n'en est qu'un sur 100 000, dans
l'un et l'autre camp, qui ne soit dans son fond bouleversé, accablé, ruiné,
ahuri, etc. ...J'appellerai Guerres du type historique celles qui ne se passent
pas de facteurs tout imaginaires. (...) Ces guerres
"historiques" ne répondent à aucun besoin réel.
Om het even helder te stellen: het zijn niet de Russen die
vijanden zijn van de Europeeërs. Het zijn niet de burgers die elkaar naar het
leven staan. Het zijn niet wij noch zij die aansturen op oorlog. Het zijn hun
en onze leiders die het zo ver laten komen, steeds weer opnieuw. Het zijn
politici, militaire bevelhebbers, alle soorten volksmenners op tribunes en via
media die ons zo gek proberen krijgen.
Mocht u dit nu lezen als een pleidooi om ons niets aan te
trekken van de actuele Russische agressie, om elke militaire hulp aan Oekraïne
stop te zetten of om de afschaffing per direct van ons leger te eisen, … leest
u teveel. Voorbereid zijn op moeilijke tijden is altijd een goed idee, zonder meteen
als gekken te beginnen hamsteren. Wat in Oekraïne gebeurt gaat ons wel degelijk
aan, onze kwetsbare democratieën verdienen door iedereen ondersteund en
beschermd te worden. In de huidige geopolitieke krachtmeting tussen nieuw
samenstellende machtsblokken is investeren in militaire verdediging
onvermijdelijk. Maar tezelfdertijd moet een pacifistische toekomst met alle
middelen voorbereid worden. De weg daar naar toe loopt wellicht via een diplomatisch
offensief op veel grotere schaal dan die na de 2de W.O. Dit
gelijktijdig met een grondige hervorming van de huidige voortrazende
economische modellen die ten grondslag liggen van zowel de Westerse democratieën
als van de autoritaire “socialistische” of autocratische naties. De oligarchen en oligopolisten die met een brutaliteit zonder voorgaande de wereld aan hun tomeloze ambities
proberen te onderwerpen, moeten definitief gekortwiekt worden.
Dat klinkt
natuurlijk allemaal naïef en ondoenbaar maar het is dat of met een rotvaart het
armageddon tegemoet denderen. Hoe we dat in de praktijk voor elkaar krijgen is
een zaak voor ervaren, rechtschapen politici die in staat zijn verder te denken
dan constateren dat vijandigheid tussen volkeren des mensen is en dat het
altijd zo zal zijn; die verder kijken dan de nationalistische reflexen die enkel
product zijn van manipulatie van de natuurlijke morele sentimenten van burgers. Dit is waar wij moeten aan denken bij de keuzes die wij in deze onzekere tijden maken in het stemhokje én in het publieke debat. Sterkte.
Als
toemaatje nog een toepasselijk YouTube muziekje van The Web. De
parafrase van Tolstojs bekende romantitel wijst er op dat oorlog geen
onoverkomelijk natuurverschijnsel is maar een keuze van mensen...
bepaalde mensen:
https://youtu.be/3BECe9TkPJw?si=d1YKzQthuawL3zK0
